Maria leest in een oud en dik boek. Of nee, ze leest niet. Ze trekt het dekentje over het schommelwiegje weg om te kijken hoe het met kleine Jezus is. Dat was niet nodig want die is in diepe slaap. Maar welke ouder herkent niet dit gebaar: even kijken, ook als er geen enkele aanleiding is.
Het is trouwens een wonder dat Jezus slaapt, want achter Maria slaat Jozef met een forse bijl spaanders van een stuk hout. De familie is blijkbaar klein behuisd, of Maria vindt het gewoon gezellig om bij Jozef in de werkplaats te zitten. Er brandt een vuurtje, er staat een stoofje. Lekker warm. Zou het aan de hakkende Jozef liggen dat Maria het gefladder boven haar niet hoort? Daar scheurt de hemel een stukje open en dwarrelen engeltjes naar beneden. De onderste zweeft boven het tafereeltje met gespreide armen, alsof hij de hele familie zegent.

De heilige familie met engelen, Rembrandt van Rijn 1645, Hermitage St. Petersburg
Wie trouwens langer kijkt ontdekt dat Jozef een juk aan het hakken is. Zo’n gekromde houten draaghulp waarmee je zware lasten beter kunt verplaatsen. Tussen Jezus, Maria, Jozef en de hemel zit een strook donker. De engeltjes nemen het licht mee dat donker in, tot halverwege. Jozef staat er met zijn juk tussenin. Het hemelse licht dat ophoudt bij de tenen van het onderste engeltje gaat via de zwoegende Jozef en het juk verder naar beneden en stroomt via Maria met het boek naar Jezus. Houd je vinger maar eens op het juk. Zonder die houten diagonaal van Jozef blijven de hemel en de aarde gescheiden door het donker. Het leven bestaat nou eenmaal niet alleen uit hemelse zegeningen, maar ook uit aarde lasten.
Het boek dat Maria leest zal wel de Bijbel zijn. Er schijnt een hemels licht op, dat op een geheimzinnige manier verbonden is met de lasten die een mens moet dragen. Door met haar rechterhand het doek van het wiegje weg te nemen, onthult zij aan ons als kijker het Christuskind. Het boek dat ze leest zet dit kind in een ander licht, maar andersom is ook waar: dit kind zet het boek ook in een ander licht. De Bijbel is immers een boek dat geleefd moet worden. Pas dan krijgt het hemels licht toegang tot de aarde.
Met Kerst vieren we niet alleen de geboorte van Christus ooit, toen, dik tweeduizend jaar geleden. We vieren dat het Christuskind steeds opnieuw geboren wordt, in ieder van ons. Zodat het boek ook nu geleefd wordt in ieder uniek mens met zijn of haar verhaal. In ieder nieuwgeboren mensje komt de hemel aan het licht. Je moet het alleen wel willen zien. Rembrandt weet het geheim hier te vangen in het tedere gebaar waarmee Maria dat kleedje optilt.
Goede kerstdagen gewenst,
Ds. Jan Willem Nieboer
