Het paradijs op de Canadalaan

25 september 2026 | Essay

Deze vrolijke schildering op de gymzaal aan de Canadalaan heeft iets te maken met Canada en met de bevrijding van Groningen. Dat rode schuurtje is een Canadees schuurtje. In die brandende wezens aan beide uiteinden kun je bladnerven terugvinden. Er zitten esdoornbladeren in verstopt: een maple leaf, het nationale symbool van Canada.

Jan Willem Nieboer

Een enkele keer spreek ik nog iemand die de bevrijding van Groningen meegemaakt heeft. Er is hier toen verschrikkelijk gevochten. Anneke van Oijen bijvoorbeeld. Zij woonde als kind in een bloemenzaak in het centrum. Toen het geweld losbarstte, konden ze geen kant uit.

Ze vertelde me: “We mochten niet over straat van de Duitsers. Maar we konden ook niet blijven. Door een belendend huis zijn we naar de Vismarkt gegaan. Daar waren geen Duitsers. Naar de Pelsterstraat waar een nicht van mijn moeder samen met haar man een garagebedrijf had. We hadden niet veel contact. Toch maar aanbellen. ‘Zoveel mensen!’ zei ze, ‘jullie kunnen niet in huis, wel in de garage.’ We sliepen in boxen. Daar hebben we de bevrijding afgewacht. Er was een plat dak met bovenlicht. Op een gegeven moment kijkt vader door het raampje, dat precies dan wordt ingetrapt door een laars. Allemaal glas over hem heen. Het blijkt een Canadese soldaat: mister Brown. We bedanken hem. ‘Ik moet weer verder,’ zegt hij. Als we een dag later eindelijk buiten komen ligt hij tien meter verderop. Doodgeschoten.”

Die vrolijke tuin op de gymzaal in de Canadalaan en die brandende Canadese esdoornbladeren zijn met elkaar verbonden.

Geheimzinnige engelen

Er zit ook iets bijbels in verborgen. De schildering heeft iets paradijselijks. Er zweeft een appel met een hapje eruit precies in het midden, bovenin. Aan beide uiteinden staan brandende wezens met vleugels van vuur. Dat doet mij dan denken aan die geheimzinnige engelen die de terugweg naar het paradijs bewaken. Cherubs met dat “heen en weer flitsende vlammende zwaard”.

Dat verboden hapje

In ons paradijsverhaal worden Adam en Eva de tuin uit gezet omdat ze van die boom van goed en kwaad hebben gegeten. Dat vind ik altijd een beetje kinderachtig van God. Ik denk dan ook niet dat God boos werd om dat ene verboden hapje. God was kwaad om wat er daarna gebeurde. Dat ze hun eigen fout niet durfden toegeven, een ander de schuld toeschoven en hun verantwoordelijkheid niet namen. Dat zijn zulke bekende kleinmenselijke trekjes. Daarmee verliezen wij het Paradijs.

Het is een overbekend verhaal. God zet de eerste prototypes mens uit het paradijs en zet twee cherubs bij de ingang. Maar waarom al die moeite? God had ook – zoals de kopers van het eerst het beste huis – die hele tuin kunnen laten bulldozeren en er wat lelijke struikjes en tuinornamenten voor in de plaats kunnen zetten. Weg paradijs. Dan waren er helemaal geen engelen met ingewikkeld zwaaiende zwaarden meer nodig. Waarom loopt het verhaal zo?

Verlangen

Blijkbaar wil God dat die paradijstuin bewaard blijft. Misschien voor de dieren en de planten die part noch deel hadden aan dat hopeloze geknoei van de mensen. Dat zou wel zo eerlijk zijn. Misschien ook omdat in die paradijstuin iets bewaard blijft. Iets moois waar wij mensen allemaal naar verlangen. Omdat we weten dat onze oorsprong daarmee verbonden is. Er moet ergens een plek zijn waar bewaard blijft hoe wij mensen bedoeld zijn. Anders zijn we overgeleverd aan de volstrekte willekeur van de grote wereld waar we in verzuipen. Daarom schoffelt, wiedt, plant en snoeit God nu al eeuwen in z’n eentje die hele paradijstuin. Met die tuin houdt God onze menswaardigheid overeind.

Vernietigende lompheid

Als je er zo naar kijkt, dan kunnen die geheimzinnige engelen met hun brandende zwaarden wel eens dichter bij die Canadese jongens staan dan ik geacht had. Ze werden hier ooit naartoe gestuurd. Of gingen vrijwillig. Om menswaardigheid overeind te houden in een tijd waarin die met een onvoorstelbare lompheid onderuit geschoffeld werd. Zij riskeerden hun leven omdat er ergens een plek moet zijn waar bewaard blijft hoe wij mensen bedoeld zijn. Het zou wel eens kunnen zijn dat die vernietigende lompheid begint waar twee mensen weigeren hun fout toe te geven, de schuld doorschuiven naar een ander en hun verantwoordelijkheid niet nemen.

Argeloos

Er zit ook een duif verstopt in die brandende figuren. Dat vind ik mooi. Duiven staan dichter bij het Paradijs. Ze zijn onhandig, maken veel te veel lawaai en bouwen wiebelige nesten waar hun eieren en kuikens zomaar uitkukelen. Ze leven alsof er geen roofdieren bestaan, geen risico’s, geen dood. Ze zijn onschuldig en naïef, alsof niemand ze ooit verteld heeft dat het Paradijs voorbij is. Misschien dat de Bijbel daarom zo dol is op duiven.

Jezus heeft ooit gezegd: Wees arglistig als een slang en argeloos als een duif.

Het eerste lukt ons al best goed. Misschien moeten we het tweede wat meer gaan oefenen.

Jan Willem Nieboer
Muurschildering op de gymzaal aan de Canadalaan, gemaakt door kunstenaarsduo VAAF, 2024. VAAF bestaat uit Lotte Maskers en Jonna Bo Lammers. Het ontwerp is tot stand gekomen in samenwerking met de buurtbewoners. Foto: Dettie Veldman voor Kunstpunt Groningen