Jaarthema: ‘Beweeg mee! Kerk-zijn in het krachtenveld van Christus’

Waarom werd God mens?

11 september 2026 | Essay

Als theoloog vind ik het jaarthema van de PKN geweldig, ik herken er allerlei ontwikkelingen in de theologie en de missiologie van de afgelopen decennia in. Tegelijk is het een mooie verwoording van wat de taak van de kerk theologisch gezien is. Maar of dat ook voor een gemiddeld gemeentelid geldt is voor mij een vraag. Voor u misschien een weet? Wat vindt u? Inspirerend of te abstract? Ik hoop natuurlijk op het eerste, maar voor het geval dat niet zo is wil ik in dit artikel u en jou meenemen in wat ik in het thema beluister en vervolgens wat het ons allemaal kan brengen.

Wouter van Wingerden

Missio Dei

Het eerste waar het thema me aan doet denken is de beweging van de Missio Dei. Die term is in de jaren dertig van de vorige eeuw door de Duitse theoloog Hartenstein gemunt, maar de gedachte erachter is al te vinden bij Augustinus. Letterlijk is het zending van God, het zendingswerk van God, Gods missie zouden we wellicht zeggen.

In de jaren vijftig is de term opgepikt door verschillende missiologen en verder uitgewerkt. De gedachte is dat God zelf aan het werk is in de wereld en in mensenharten en dat we als kerk geroepen zijn om daar oog en oor voor te hebben en daarbij aan te sluiten. Mee te bewegen dus, zoals het jaarthema het noemt.

De focus verschuift van wat we als mensen doen naar wat God doet. Het haalt missie en missionair zijn weg uit de sfeer van groei en uitbreiding. Het brengt ons terug naar de evangelische opdracht van Jezus om zout en licht te zijn in de wereld. We zijn geroepen om aanwezig te zijn in de wereld en oog te hebben voor onze medemens en haar behoeften, zowel materieel als spiritueel. In plaats van groei en uitbreiding worden presentie en aandacht kernwoorden voor de roeping van de kerk.

Incarnatie als startpunt

Ten tweede klinkt in de ondertitel van het thema een echo van Paulus’ woorden uit Kolossenzen 1:16 dat in en door Christus alles bestaat wat bestaat en uit Hem alles ontstaan is. Dat zijn onderbelichte woorden in de protestantse theologie, waarin vooral Jezus’ sterven voor de zonden centraal gestaan heeft. Het thema verwijst naar een manier van denken en kijken die wel ‘incarnationele theologie’ genoemd wordt.

De vraag die daarbij uitgangspunt is, is de vraag waarom God mens werd. Zou Hij ook naar de wereld gekomen zijn als de zonde er niet was? Wanneer we die vraag met ‘ja’ beantwoorden, dan heeft Jezus’ komst naar deze wereld meer om het lijf dan alleen het oplossen van het menselijke zondeprobleem.

Verschillende theologen* stellen dat God niet gedreven wordt door iets buiten zichzelf, zoals de menselijke zonde, maar dat het Gods eigen Liefde is die Hem drijft. Die Liefde is er al in de onderlinge relatie van de drie personen in God, maar die liefde kan niet ‘binnen’ God blijven. Ze moet wel naar ‘buiten’, omdat volmaakte liefde niet egoïstisch of egocentrisch is. Vandaar het besluit van God tot de Schepping. Tot het creëren van een wereld werkelijk los van Hem zelf. Een wereld op afstand.

De liefde die de afstand creëerde wil tegelijkertijd die afstand overbruggen en zo die wereld met zichzelf te verbinden. Daarom kwam God in Jezus naar de wereld en werd onderdeel van Zijn eigen schepping. In Jezus brengt God samen wat werkelijk gescheiden is. Zo komt Zijn Liefde tot volle werkelijkheid en zijn God en mens niet meer los van elkaar. De schepping van de wereld en de komst van Jezus komen voort uit dezelfde bron. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

We kunnen dus met Paulus zeggen dat onze wereld, onze werkelijkheid, de werkelijkheid is waarin Gods liefde verwerkelijking zoekt. Met andere woorden: deze wereld is het krachtenveld van Christus.

Praktijk

Hoe zijn we dan kerk in dit krachtenveld? Het komt aan op meebewegen met wat God al aan het doen is: Missio Dei. Dat vraagt flexibiliteit en improvisatie, inspelen op wat zich aandient, het is niet allemaal te plannen. Lastig, en tegelijk geeft het ontspanning. Het hoeft niet allemaal uit ons te komen. God, die de wereld gemaakt heeft, laat niet los wat Zijn hand begon. Jezus is daar het ultieme bewijs van. In Zijn spoor mogen we als kerk meebewegen op de golven van Gods liefde. Antwoord gevend op die liefde van God en uit die liefde levend.

Dan vormen aarde en hemel, tijd en eeuwigheid geen losstaande werkelijkheden maar worden ze een eenheid. Een liefdevolle gemeenschap van mensen, schepping en Schepper. Dat is Gods ideaal, daar werkt Hij naartoe, met ons, door ons en voor ons en alle mensen.

*) In onze tijd Rowan Williams: Christ the Heart of Creation en Samuel Wells: Constructing an Incarnational Theology.

Wouter van Wingerden
Beeld bij het jaarthema. Illustratie: Linda Verholt, PKN.