Bijbelse beelden in Easterein, deel 12

De bootschap van den Engel aan Maria, Lucas 1

23 oktober 2026 | Kerk en kunst

Een beeld van de schepping van Eva uit een rib, de torenbouw van Babel, de geboorte in de stal van Bethlehem, maar ook van de moord op Amasa en nog veertien andere bijbelse verhalen zijn al haast vijfhonderd jaar lang te zien in een Friese dorpskerk. Deze bijzondere afbeeldingen werden rond 1550 gemaakt en ze zijn nog altijd aanwezig. En misschien is dat even bijzonder. De komende tijd zijn al die achttien beelden ook in Kerk in Stad te zien, en dat is eveneens bijzonder. Dit is deel 12, een beeld rond Lucas 1:26-38.

Tonko Ufkes

Na de eerdere afbeeldingen op het doksaal van Easterein die verwezen naar verhalen uit het Oude Testament, volgen nu verwijzingen naar het Nieuwe Testament. Of misschien beter: de volgende zeven afbeeldingen op het doksaal verwijzen naar gebeurtenissen uit het leven van Jezus.

Allereerst komt de evangelist Lucas in vier beelden aan het woord; vier beelden waarin het kerstverhaal verteld wordt. Daarna beschrijft de evangelist Marcus de ‘Reiniging van de tempel’. En als laatste volgen twee beelden uit het paasverhaal, zoals dat beschreven is door van de evangelist Matteüs.

Maria, Gabriël en de duif

In het midden van het beeld is als een kleine, intieme schildering de ‘Aankondiging van de geboorte van Jezus’ weergegeven. Deze ‘Maria-boodschap’ volgt zowel de tekst van de evangelist Lucas als de verteltraditie. Kijk maar:

Foto: Jan Bos.

De door God gezonden engel Gabriël komt het huis van Maria in; zij zit achter een tafeltje met daarop een boek en zij kijkt de engel aan. Gabriël wijst op een duif in de lucht en zegt waarschijnlijk iets tegen Maria – de reden waarom zij opkijkt. Het is een tafereel vol symbolen, een schildering die een heel verhaal vertelt.

Maria schrikt van de komst van Gabriël, zoals een tijdje daarvoor Zacharias schrok toen de engel Gabriël hem de geboorte van zijn zoon Johannes (de Doper) aankondigde. Maria zit tussen een boek en een vaas met bloemen in. Het boek kunnen we zien als een verwijzing naar ‘het boek der boeken’ of ‘de heilige schrift’: Maria leefde daarnaar en was tegelijk de vervulling daarvan. De bloemen in de vaas stellen witte lelies voor, als een teken dat Maria nog maagd is.

Aartsengel Gabriël is afgebeeld met grote vleugels en met een staf in zijn rechterhand. Als Gods boodschapper brengt hij het goede nieuws aan Maria. In zijn rechterhand houdt hij een staf, vergelijkbaar met de gevleugelde Griekse god Hermes die ook een staf droeg. Gabriël wijst met zijn linkerhand naar een duif; de vogel Gods, de vogel die ook in dit verhaal de heilige Geest verbeeldt.

Als een echo

Bij de boodschap aan Maria speelt Gabriël een belangrijke rol in de uitleg van de wonderlijke geboorte van Jezus: “De engel antwoordde: ‘De heilige Geest zal over je komen en de kracht van de Allerhoogste zal je als een schaduw bedekken.” De verwijzing naar de heilige Geest in de vorm van een duif komt daarna terug bij de doop van Jezus door Johannes de Doper.

Trouwens, ook de engel komt even later terug, een heleboel engelen zelfs, want in het geboorteverhaal staat het zo beschreven: “En plotseling voegde zich bij de engel een groot hemels leger dat God prees met de woorden:

‘Eer aan God in de hoogste hemel
en vrede op aarde voor alle mensen die hij liefheeft.’”

Tonko Ufkes
De boodschap aan Maria. Foto: Jan Bos.